Tezkun Oʻzbekiston yangiliklari. Qisqa, manbalar bilan.
Tezkun › Maʼlumotnoma › Yangi alifbo

2027-yil 22-apreldan lotin yozuviga asoslangan yangi oʻzbek alifbosi: 28 ta harf, nimalar va qachon oʻzgaradi

Tahririyat tekshirgan: 2026-yil 27-oktabr. Raqamlar pastdagi manbalar roʻyxatidagi hujjatlar bilan solishtirilgan. Matn ruscha asl nusxadan tarjima qilingan — asl nusxani oʻqish.

2026-yil 21-oktabrdagi OʻRQ-1184-son qonun lotin yozuviga asoslangan oʻzbek alifbosini oʻzgartiradi. Unda 26 ta harf va uchta harflar birikmasi oʻrniga 28 ta harf hamda ʼ belgisi (tutuq belgisi) boʻladi. Gʻ, Oʻ, Sh va Ch oʻrniga Ğ, Ö, Ş va Ç harflari kiritilmoqda, ng harflar birikmasi esa alifboning alohida birligi boʻlmay qoladi. Qonun 2027-yil 22-apreldan kuchga kiradi. Eski harflar tushirilgan hujjatlar, pullar va qimmatli qogʻozlar oʻz kuchida qoladi.

Nimalar oʻzgaradi

OʻRQ-1184-son qonun 1993-yildagi «Lotin yozuviga asoslangan oʻzbek alifbosini joriy etish toʻgʻrisida»gi qonunning 1-moddasini yangi tahrirda bayon etadi. Toʻrtta belgilash oʻzgaradi, ng harflar birikmasi alifbodan chiqadi, ʼ belgisi qoladi:

Hozir 2027-yil 22-apreldan Kirill alifbosida
Gʻ gʻ Ğ ğ Ғ ғ
Oʻ oʻ Ö ö Ў ў
Sh sh (harflar birikmasi) Ş ş Ш ш
Ch ch (harflar birikmasi) Ç ç Ч ч
Ng ng (harflar birikmasi) alifboda yoʻq нг
ʼ (tutuq belgisi) ʼ, oʻzgarishsiz ъ

Qolgan 24 ta harf oʻzgarmaydi.

Nega aynan ushbu belgilar oʻzgartirilayotganini 7-iyul kuni Qonunchilik palatasida Fanlar akademiyasi vitse-prezidenti Bahrom Abduhalimov tushuntirib berdi (Gazeta.uz). Kompyuterda oʻ va gʻ harflarini yozish uchun bir nechta harakat talab etiladi, amaliyotda ularning oʻndan ortiq yozilish shakllari mavjud, Yunikod standartida esa bunday alohida harflar yoʻq. Sh va ch birikmalari shoshilinch va xushchaqchaq kabi soʻzlarda noqulaylik tugʻdiradi. Uning soʻzlariga koʻra, olimlar «bir tovush — bir harf» tamoyilini asos qilib olganlar.

Yangi tahrirda ng birikmasi yoʻq: qonunda faqat 28 ta harf va ʼ belgisi sanab oʻtilgan. «Ng» tovushini endi qanday yozish kerakligi haqida qonunda alohida aytilmagan. Senat hamda Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligining yangi harflar bilan terilgan xabarlarida u ikki harf bilan yozilmoqda: tilimizning, yangi.

ʼ belgisi qoladi. Kirill yozuvida unga ayirish belgisi ъ toʻgʻri keladi (Gazeta.uz, Kun.uz). 1995-yildagi imlo qoidalaridan misollar: eʼlon, sanʼat, sheʼr — эълон, санъат, шеър.

Yangi alifboning barcha 28 ta harfi

Qonunning yangi tahrirdagi 1-moddasida alifbo quyidagi koʻrinishga ega. Harflarning joylashuv tartibi — qonundagidek: Ğ harfi G dan keyin, Ö — O dan keyin, Ş va Ç — S dan keyin turadi. Kirill alifbosiga muvofiqligi — qonunning 1995-yilgi tahriridagi jadval boʻyicha.

Harf Qonun boʻyicha nomi Kirill alifbosida
1. A a a А а
2. B b be Б б
3. D d de Д д
4. E e e Э э
5. F f fe Ф ф
6. G g ge Г г
7. Ğ ğ — Gʻ gʻ oʻrniga ğe Ғ ғ
8. H h he Ҳ ҳ
9. I i i И и
10. J j je Ж ж
11. K k ke К к
12. L l le Л л
13. M m me М м
14. N n ne Н н
15. O o o О о
16. Ö ö — Oʻ oʻ oʻrniga ö Ў ў
17. P p pe П п
18. Q q qe Қ қ
19. R r re Р р
20. S s se С с
21. Ş ş — Sh sh oʻrniga şe Ш ш
22. Ç ç — Ch ch oʻrniga çe Ч ч
23. T t te Т т
24. U u u У у
25. V v ve В в
26. X x xe Х х
27. Y y ye Й й
28. Z z ze З з
ʼ — tutuq belgisi, harf emas, belgi tutuq belgisi ъ

Qonunda har bir harfning nomi koʻrsatilgan. Sakkizta harfning nomi 1995-yilgi tahrirdagidan farq qiladi: ef, ka, el, em, en, qa, es, xa oʻrniga fe, ke, le, me, ne, qe, se, xe.

Kirill alifbosidagi е, ё, ю va я harflari uchun alohida harflar hozirgi alifboda ham, yangisida ham yoʻq. Masalan, етти, ёз, юлдуз, яхши soʻzlari yetti, yoz, yulduz, yaxshi tarzida yoziladi (1995-yilgi imlo qoidalari). Yangi alifbo uchun yangi imlo qoidalari hozircha yoʻq, ularni qonun qabul qilingach ishlab chiqish rejalashtirilgan (Gazeta.uz, 7-iyul).

Qachon kuchga kiradi

4-moddaga muvofiq, qonun rasmiy eʼlon qilingan kundan eʼtiboran olti oy oʻtgach kuchga kiradi. U 2026-yil 21-oktabrda Qonunchilik maʼlumotlari milliy bazasida eʼlon qilingan (03/26/1184/1063-son). Lex.uz saytida kuchga kirish sanasi — 2027-yil 22-aprel, payshanba.

Bosqich Sana
Qonunchilik palatasi qonunni qabul qildi 2026-yil 7-iyul
Senat qonunni maʼqulladi 2026-yil 10-sentabr
Prezident qonunni imzoladi, u eʼlon qilindi 2026-yil 21-oktabr
Qonun kuchga kiradi 2027-yil 22-aprel

Prezident qonunni 21-oktabr kuni, Oʻzbek tili bayrami kunida imzoladi. Imzolanish haqidagi bizning xabarimiz — bu yerda.

2027-yil 22-aprelgacha amaldagi tahrir amal qiladi: 26 ta harf va 3 ta harflar birikmasi. Shu sababli 2026-yil 24–26-oktabr kunlari ona tili va adabiyot fanidan milliy sertifikat imtihonlaridagi topshiriqlar hozirgi alifboda tuzilgan hamda ochiq topshiriqlar va inshoga javoblarni ham aynan shu alifboda yozish kerak (Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligi, Telegram, 24-oktabr).

Hujjatlar, pullar va peshlavhalar

Oʻtish qoidalari — qonunning 2-moddasida:

3-moddaga asosan, Vazirlar Mahkamasi ikki oy muddatda ushbu dasturni ishlab chiqadi va tasdiqlaydi, oʻz qarorlarini qonunga muvofiqlashtiradi hamda qonunning mazmun-mohiyatini aholiga tushuntiradi. 2026-yil 27-oktabr holatiga koʻra Lex.uz saytida mazkur dastur mavjud emas.

Buning qanday ishlashini rasmiy shaxslar tushuntirib berishgan:

Kimlar va qachon oʻtadi

Qonunda davlat organlari, OAV, maktablar yoki biznes uchun oʻtish muddatlari koʻrsatilmagan. Ramzlar, peshlavhalar va koʻrsatkichlar uchun muddatlarni Vazirlar Mahkamasi dasturi belgilaydi. Rasmiy bayonotlardan maʼlum boʻlgan maʼlumotlar:

Telegramdagi ayrim rasmiy xabarlar yangi harflar bilan terib boʻlingan: Senat va Prezident Administratsiyasi rahbarining 21-oktabrdagi, Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligining 24-oktabrdagi xabarlari shular jumlasidandir.

Misollar: qanday edi va qanday boʻladi

Chapda — hozirgi rasmiy yozilishi, oʻrtada — oʻsha soʻz yangi qonun jadvali boʻyicha. Oʻrta ustun — misol tariqasida: yangi imlo qoidalari hali yoʻq.

Hozir (rasmiy yozilishi) Yangi jadval boʻyicha Nima oʻzgaradi
Oʻzbekiston Özbekiston Oʻ → Ö
Toshkent Toşkent sh → ş
Chirchiq Çirçiq Ch, ch → Ç, ç
Shahrisabz Şahrisabz Sh → Ş
Gʻijduvon Ğijduvon Gʻ → Ğ
Fargʻona Farğona gʻ → ğ
Qoʻqon Qöqon oʻ → ö
Urganch Urganç ch → ç
shoshilinch şoşilinç sh, ch → ş, ç
sheʼr şeʼr sh → ş, ʼ belgisi qoladi
yangi yangi oʻzgarishsiz

Klaviatura va shriftlar

Yangi harflar Yunikod standartida alohida belgilar sifatida mavjud. Qonun matnida Lex.uz saytida bular Ğ (U+011E), Ö (U+00D6), Ş (U+015E) va Ç (U+00C7), tutuq belgisi esa — ʼ (U+02BC). Xuddi shu harflar, masalan, turk, ozarbayjon va turkman tillarida ham qoʻllanadi (Fanlar akademiyasi, Gazeta.uz, 7-iyul).

Yangi harflar bilan rasmiy klaviatura terilishi 27-oktabr holatiga koʻra topilmadi. Davlat tilini rivojlantirish departamenti rahbari 10-sentabr kuni Senatda mutaxassislar Ö, Ğ, Ş va Ç harflarini boʻsh tugmalarga joylashtirishni va ularni bitta bosish orqali terishni taklif qilayotganini aytgan edi. Uning soʻzlariga koʻra, internetda matnni kirill va hozirgi lotin alifbosidan yangi alifboga oʻgiruvchi dasturlar allaqachon paydo boʻlgan (Spot.uz).

Alifbo qanday oʻzgargan edi

Nima yuz bergan Qachon
Lotin yozuvidagi oʻzbek yozuvi; 1993-yilgi qonun ushbu tajribaga tayanadi 1929–1940
931-XII-son qonun: 31 ta harf va apostrof, jumladan Ş, Ç va Ğ, «ts» tovushi uchun esa — C harfi 1993-yil 2-sentabr
Lotin yozuviga toʻliq oʻtish muddati — 2000-yil 1-sentabr (Oliy Kengashning 932-XII-son qarori) 1993-yil
71-I-son qonun: 26 ta harf va 3 ta harflar birikmasi; belgili harflar Oʻ, Gʻ, Sh, Ch va Ng ga almashtirildi, C va Ĵ harflari chiqarib tashlandi 1995-yil 6-may
Oʻtish muddati 2005-yil 1-sentabrga, soʻng 2010-yil 1-sentabrga koʻchirildi 1995, 2004-yillar
Toshkent davlat oʻzbek tili va adabiyoti universiteti qoshidagi ishchi guruh loyihasi: ç, ş, ŏ, ğ, ng birikmasi qoldirilgan 2018-yil noyabr
Oʻsha guruhning «yakuniy» loyihasi: ş, ç, ó, ǵ, c harfi qaytarilgan, ng birikmasisiz 2019-yil may
Oʻzbek tilini rivojlantirish toʻgʻrisida Prezidentning PF-6084-son farmoni 2020-yil 20-oktabr
Vazirlar Mahkamasining «Yoʻl xaritasi» (61-son qaror): 2023-yil 1-yanvardan barcha tashkilotlarning ish yuritishi lotin yozuvida 2021-yil 10-fevral
Fanlar akademiyasining qonun loyihasi: ş, ç, ŏ, ğ va ng birikmasi; muhokama 2021-yil 1-noyabrgacha uzaytirildi 2021-yil mart
Ishchi guruh loyihasi: Õ, Ğ, Ş va C 2023-yil sentabr
Saida Mirziyoyeva alifboni takomillashtirishni yakunlashni taklif qildi 2023-yil 11-dekabr
OʻRQ-1184-son qonun: Ğ, Ö, Ş va Ç, ng harflar birikmasisiz 2026-yil 21-oktabr

2026-yilgi qonun loyihasi jamoatchilik muhokamasi uchun eʼlon qilinmadi (Gazeta.uz). Lotin yozuviga toʻliq oʻtish yakunlanmagan: mamlakatda kirill va lotin yozuvlaridan birdek foydalanilmoqda (Gazeta.uz, 21-oktabr).

Savol-javoblar

Yangi alifbo qaysi kundan boshlab amal qiladi?

2027-yil 22-apreldan, yaʼni OʻRQ-1184-son qonun kuchga kirgan kundan boshlab. Ungacha hozirgi variant amal qiladi: 26 ta harf va 3 ta harflar birikmasi.

Pasport, ID-karta yoki diplomni almashtirish kerakmi?

Yoʻq. 2027-yil 22-aprelgacha rasmiylashtirilgan hujjatlar oʻz kuchida qoladi (qonunning 2-moddasi). Fanlar akademiyasi vitse-prezidentining soʻzlariga koʻra, yangi yozuv hujjatning muddati tugab almashtirilganda paydo boʻladi. 2027-yil 22-apreldan keyin beriladigan hujjatlarda ism va familiyalar qanday yozilishi boʻyicha hozircha rasmiy tushuntirishlar yoʻq.

Eski harflar tushirilgan pullar muomalada boʻladimi?

Ha. Avvalgi imlodagi milliy valyuta va qimmatli qogʻozlar muomalada qoladi (qonunning 2-moddasi). Fanlar akademiyasi vitse-prezidentining soʻzlariga koʻra, yangi harflar milliy valyutaning odatiy yangilanishi jarayonida paydo boʻladi. Markaziy bankning yangi harflar tushirilgan kupyuralar haqidagi xabarlarini topmadik.

Peshlavhalar va koʻrsatkichlar qachon almashtiriladi?

Geografik obyektlarning nomlari yozilgan peshlavhalar va koʻrsatkichlar, davlat organlari va tashkilotlarining ramzlari hamda binolardagi boʻrtma Davlat gerbi yaroqsiz holga kelgunga qadar yoki Vazirlar Mahkamasi dasturidagi muddatgacha ishlatiladi (qonunning 2-moddasi). 2026-yil 27-oktabr holatiga koʻra dastur mavjud emas. Doʻkonlar peshlavhalari va reklama haqida qonunda alohida aytilmagan, rasmiy tushuntirishlar hozircha yoʻq.

Maktablarda nima oʻzgaradi?

Darsliklar 2027–2031-yillarda birinchi sinfdan boshlab yangi alifboga oʻtkaziladi (vazir oʻrinbosari Azizbek Turdiyev, 10-sentabr). Qonun kuchga kirgach, imtihonlar yangi alifbo boʻyicha oʻtkaziladi. Maktabgacha va maktab taʼlimi vazirligi maʼlumotiga koʻra, 2026-yil 24–26-oktabr kunlaridagi milliy sertifikat imtihonlarida amaldagi alifbodan foydalanish kerak edi.

Sh, Ch va Yo harflari qatnashgan ism va familiyalar qanday yoziladi?

Yangi alifboda Sh va Ch tovushlari uchun bittadan harf bor: Ş va Ç. Yangi jadval boʻyicha Sherzod — Şerzod, Choʻlpon — Çölpon boʻladi. Yo uchun alohida harf hozir ham, yangi alifboda ham yoʻq: u yoz — ёз soʻzidagi kabi yo birikmasi bilan ifodalanadi (1995-yilgi imlo qoidalari). 2027-yil 22-apreldan keyin pasportlar va boshqa hujjatlarda ism va familiyalar qanday yozilishi boʻyicha hozircha rasmiy tushuntirishlar yoʻq.

Kirill alifbosi nima boʻladi?

OʻRQ-1184-son qonunda kirill alifbosi tilga olinmagan va undan voz kechish muddatlari belgilanmagan. U oʻzgartirmagan 1993-yilgi qonunning 2-moddasi kirill va arab yozuvlarini oʻrganish hamda ulardan foydalanish uchun shart-sharoitlarni saqlab qoladi. 2021-yilgi «Yoʻl xaritasi»ga koʻra barcha tashkilotlar 2023-yil 1-yanvardan ish yuritishni lotin yozuvida olib borishi kerak edi (Vazirlar Mahkamasining 61-son qarori), biroq mamlakatda hamon ikkala yozuvdan ham foydalanilmoqda (Gazeta.uz). Davlat tilini rivojlantirish departamenti rahbari shaxsiy yozishmalarda oʻrganib qolingan alifboda yozish mumkinligini aytgan edi.

Sayt va ijtimoiy tarmoqlarni yangi alifboga oʻtkazish kerakmi?

Qonunda saytlar haqida hech narsa deyilmagan, Vazirlar Mahkamasining dasturi hali qabul qilinmagan. Davlat tilini rivojlantirish departamenti rahbari qonun kuchga kirgach davlat organlari, rasmiy ish yuritish va OAV uchun ushbu talab qoʻyilishi haqida gapirgan edi. Xususiy kompaniyalar saytlari boʻyicha rasmiy tushuntirishlar hozircha yoʻq.

Qaerdan tekshirish mumkin

Manbalar

Manbalar nomlari maʼlumotnomaning ruscha asl nusxasidagidek.

  1. Закон № ЗРУ-1184 от 21 октября 2026 года о внесении изменения в закон «О введении узбекского алфавита, основанного на латинской графике»: статья 1 — 28 букв и знак ʼ (tutuq belgisi) с названиями, статья 2 — документы, валюта, ценные бумаги, символика и вывески, статья 3 — программа Кабмина в двухмесячный срок, статья 4 — вступление в силу через шесть месяцев после опубликования; принят Законодательной палатой 7 июля, одобрен Сенатом 10 сентября, опубликован 21 октября 2026 года (№ 03/26/1184/1063), дата вступления в силу — 22 апреля 2027 года (Lex.uz, текст на узбекском языке)
  2. Закон № 931-XII от 2 сентября 1993 года «О введении узбекского алфавита, основанного на латинской графике»: преамбула об опыте 1929–1940 годов, статья 1 в редакции 1995 года — 26 букв и 3 буквосочетания, статья 2 — условия для кириллицы и арабской графики; первая редакция 1993 года — 31 буква и 1 апостроф (Lex.uz, русский текст, редакции — по ссылкам на странице)
  3. Тот же закон на узбекском языке: таблицы букв первой редакции 1993 года и редакции 1995 года с кириллическими соответствиями и названиями букв (Lex.uz)
  4. Закон № 71-I от 6 мая 1995 года о внесении изменений в закон об узбекском алфавите: «26 букв и 3 буквосочетания» вместо «31 буквы и апострофа», буквы C и Ĵ исключены, Ş и Ç заменены на Sh и Ch; в силе с 17 июня 1995 года (Lex.uz, текст на узбекском языке)
  5. Постановление Верховного Совета № 932-XII от 2 сентября 1993 года о порядке введения в действие закона об алфавите, пункт 2: полный переход к 1 сентября 2000 года, в редакции 1995 года — к 1 сентября 2005 года, в редакции закона № 621-II от 30 апреля 2004 года — к 1 сентября 2010 года (Lex.uz, русский текст, прежние редакции — по ссылкам на странице)
  6. Постановление Кабинета Министров № 339 от 24 августа 1995 года «Об утверждении основных правил орфографии узбекского языка»: буква Y в словах yetti, yoz, yulduz, yaxshi, знак ʼ в словах eʼlon, sanʼat, sheʼr (Lex.uz, текст на узбекском языке)
  7. Постановление Кабинета Министров № 61 от 10 февраля 2021 года о мерах по поэтапному полному переходу на узбекский алфавит на латинице, принятое во исполнение указа ПФ-6084 от 20 октября 2020 года: «дорожная карта», пункт 21 — делопроизводство всех организаций на латинице с 1 января 2023 года (Lex.uz, текст на узбекском языке)
  8. Руководитель Администрации президента Саида Мирзиёева, Telegram, 21 октября 2026 года: закон подписан в День узбекского языка, действующие документы, национальная валюта и ценные бумаги сохраняют силу, учебники, вывески и указатели заменят поэтапно; инициатива 11 декабря 2023 года (на узбекском и русском языках)
  9. Законодательная палата Олий Мажлиса, Telegram, 7 июля 2026 года: законопроект принят — 28 букв и 1 знак ʼ вместо 26 букв и 3 буквосочетаний, без одновременной замены документов, бланков, вывесок и указателей госорганов и организаций (на узбекском языке)
  10. Сенат Олий Мажлиса, Telegram, 21 октября 2026 года: президент подписал закон, одобренный на 19-м пленарном заседании Сената; сообщение набрано новыми буквами (на узбекском языке)
  11. Министерство образования и науки, Telegram, 24 октября 2026 года: на экзаменах национального сертификата по родному языку и литературе 24–26 октября — нынешний алфавит, потому что закон вступит в силу через шесть месяцев; сообщение набрано новыми буквами (на узбекском языке)
  12. Газета.uz, 7 июля 2026 года: вице-президент Академии наук Бахром Абдухалимов — почему меняют oʻ, gʻ, ch и sh, буквы в стандарте Юникод, новые правила орфографии после принятия закона, учебники, паспорта и деньги без досрочной замены
  13. Газета.uz, 7 июля 2026 года: закон принят в трёх чтениях, законопроект не публиковали для обсуждения, проект 2021 года с NG, проект рабочей группы сентября 2023 года (Õ, Ğ, Ş, C)
  14. Газета.uz, 21 октября 2026 года: закон вступит в силу 22 апреля 2027 года, Ng исключается, апостроф вместо твёрдого знака; в стране используются и кириллица, и латиница
  15. Kun.uz, 10 сентября 2026 года: Сенат одобрил закон, Ng исключается как самостоятельная буква, апостроф выполняет роль твёрдого знака
  16. Kun.uz, 12 сентября 2026 года: заместитель министра дошкольного и школьного образования Азизбек Турдиев в Сенате 10 сентября — учебники на новом алфавите с 2027 года, начиная с первого класса, полностью к 2031 году; экзамены по новому алфавиту после вступления закона в силу
  17. Spot.uz, 10 сентября 2026 года: руководитель Департамента развития государственного языка при Кабинете министров в Сенате — Ö, Ğ, Ş и Ç на свободных клавишах, программы-конвертеры, новый алфавит в госорганах, делопроизводстве и СМИ после вступления закона в силу, в личной переписке — привычный (на узбекском языке)
  18. Газета.uz, 6 ноября 2018 года: проект рабочей группы при Ташкентском университете узбекского языка и литературы — ç, ş, ŏ, ğ, сочетание ng оставлено
  19. Газета.uz, 22 мая 2019 года: «окончательный» проект — ş, ç, ó, ǵ, возвращена буква c, без ng, 29 букв и апостроф
  20. Газета.uz, 16 марта 2021 года: проект закона Академии наук — 28 букв, буквосочетание ng и апостроф, ş, ç, ŏ, ğ
  21. Газета.uz, 11 мая 2021 года: обсуждение проекта продлено до 1 ноября 2021 года (Департамент по развитию государственного языка)

Xato topdingizmi yoki hujjat yangilandimi? Aloqa sahifasi orqali bizga yozing.